Frank-ly

Op 20 oktober 2009 werd de Design by Fire conferentie gehouden in het Spoorwegmuseum in Utrecht. Het was een dag vol passie over interaction design in de ruime zin des woords.

Interaction Design Frameworks
Robert Hoekman Jr. van Miskeeto begon met de ontboezeming dat hij nu voor het eerst wist hoe hij zijn achternaam moest uitspreken. Tja, je zal Amerikaan zijn en Hoekman heten…

Usability testen heeft zeker zijn positieve kanten, en veel problemen kunnen ontdekt worden. Maar soms is het niet meer dan wat er uit een expert review komt. Een ander uitgangspunt bij het ontwerp kan de problemen die bij usability testen aan het licht komen, voorkómen: door uit te gaan van libraries met bouwblokken die door en door getest zijn, is het uitgangspunt al beter. Dit worden design patterns genoemd. Design patterns, zoals paginering, hebben duidelijke namen, beschrijvingen (van zowel zichzelf als de letterlijke context waarin ze gebruikt worden), en ook stap-voor-stap uitleg over het gebruik.

Een interaction design framework komt tot stand wanneer design patterns gekoppeld worden aan de waarom-vraag: Waarom gebruik je zo’n patroon? Waarom juist dit patroon in combinatie met andere elementen in het systeem en mogelijke problemen daarin? Hierdoor ontstaan sets van design patterns die samen een framework vormen, waarin ook behoeften en gedrag van gebruikers beschreven staan.

Het opbouwen van een bibliotheek van interaction design frameworks doet Robert Hoekman Jr. door het bestuderen van bestaande, goedwerkende sites. Door daar de kersen uit de pap te halen, bouwt hij snel een bibliotheek van bruikbare frameworks op.

Ik had direct ideeën in mijn hoofd voor het opbouwen van een dergelijke bibliotheek. Gedeeltelijk werken wij daar al mee, maar het is nog in een beperkte vorm vergeleken met het beeld dat Robert Hoekman Jr. schetste. Gelukkig komt binnenkort zijn bibliotheek online beschikbaar…

The music of interaction
Als klarinettist (OBK Zeist) sprak deze presentatie mij bijzonder aan. James Box en Cennydd Bowles van Clearleft bespraken de gelijkenis tussen de interactie van muziek en die van websites.
De eerste overeenkomst die besproken werd, was de onuitsprekelijkheid van muziek en ontwerp: je kunt het niet zomaar beschrijven, er zijn metaforen als het notenschrift of wireframes voor nodig. En die geven slechts een kale indruk van wat het moet worden. Het gevoel, gedrag en de gedachten erbij, kunnen hier niet in weergegeven worden.

Iets dat ons prettig in de oren klinkt, heeft onze voorkeur. Een voorbeeld hiervan is de majeur toonladder, die iedereen op de wereld ‘in’ zich heeft. Hetzelfde geldt voor consonanten (harmonieuze tooncombinaties): de emotionele reactie hierop is positief. Dissonanten daarentegen leveren soms kippenvel of een gevoel van frustratie op, totdat het akkoord oplost in een consonant. Tussen het consonante en dissonante akkoord is volgens Box en Bowles een gebied waarin een ‘flow’ kan plaatsvinden: een aangename plaats tussen saaiheid en frustratie.
Tot slot zijn ook bepaalde ritmes prettiger om aan te horen dan andere. De conclusie is dat “music is the pleasurable overflow of information” (Lehrer), maar dan wel een gestructureerde overflow – want mensen hebben nu eenmaal behoefte aan orde.

In diezelfde lijn kunnen we design patterns en ook de eerder besproken interaction design frameworks zien: de orde die deze schappen in de ‘chaos’ van informatie, wekt bij de gebruiker een positieve emotie op. En daarom werkt de ene website beter dan een andere, waarbij misschien de equivalent van dissonantie wordt toegepast.

Box en Bowles gingen nog verder in op de gelijkenis tussen muziek en ontwerp, waarbij onder andere het muzikale karakter aan bod kwam, evenals het herkennen van patronen. Ondanks het schijnbare beperkte bereik dat notenschrift of wireframes kunnen hebben, is er ruimte voor innovatie. De behoefte aan order is rekbaar en verandert ook per cultuur en tijdsperiode. We hoeven niet in de veilige buurt van de laagste gemene deler te blijven!

All the time in the world
Matt Jones van Dopplr had een redelijk filosofische verhandeling over het begrip ‘tijd’. Dopplr heeft daar veel mee te maken, omdat het een tijdlijn weergeeft van de plaatsen die jij als gebruiker bezocht hebt, of gaat bezoeken.
Het was een interessante voordracht over ‘tijd’ en hoe dat verschilt tussen culturen: de monochromatische tijd in de Westerse wereld en de polychromatische tijd in (bijvoorbeeld) Latijns-Amerikaanse landen. In de Westerse landen moet alles achter elkaar ‘op tijd’ gebeuren, terwijl tijd elders geen opeenvolging van gebeurtenissen is, maar alles ‘tegelijk’ gebeurt. Deze verschillende manieren van denken leveren dus ook verschillende behoeften en manieren van handelen op wanneer het gaat om tijdsgerelateerde websites als Dopplr en Twitter: is het wel noodzakelijk om altijd bereikbaar te zijn, volgens jouw manier van tijdsperceptie?

Dit was een interessante afsluiter van de dag, en eentje die bij mij wel bleef hangen: hoe druk kan je het hebben? Is er nog wel ‘squishy time’ (tijd voor ontspanning, gezelligheid, je eigen ding doen)?

Ook de andere presentaties waren interessant. Zoals Alrik Koudenberg, die vanalles ontwerpt – van boomtenten tot Nike reclames. In zijn presentatie kwamen allerlei interessante wijsheden naar voren, die niet alleen op interaction design van toepassing zijn. ‘Results match the effort you put into it’ is natuurlijk een mooie voor boven je bed!
Tom Jenkins van Nokia had een verhaal over het nut van ‘storytelling’, wat van toepassing is op alles van schetsen tot prototypes in het ontwerpproces. De luchtgitaar en de luchtdrums van Ronald Mannak (Monodomo) sloegen erg aan bij het publiek. Het grappige was echter dat Mannak en zijn team al doende leerden dat hun eerste ideeën over hun publiek eigenlijk niet helemaal klopten. En Marcel Kampman presenteerde zijn inzichten met betrekking tot het ontwerpen: ‘from no f**king way, to best possibly possible’.

Al met al was Design by Fire een leuke dag, waarbij ik wel vond dat Interaction Design in de ruime zin was opgevat. Maar aan de andere kant, misschien maakte al die passie op verschillende ontwerpvlakken de dag juist interessant!